texnologiya

Alqoritmik dilin əsas anlayışları ( 3-cü hissə )

brendi — Thu, 07 Jul 2016 15:11:43 GMT

1) Adlar ( identifikatorlar) – proqramın obyektləri kimi istifadə olunur (dəyişənlər, massivlər, funksiya və s.)

2) Əməliyyatlar: Əməliyyatların tipi

2.1 riyazi əməliyyatlar: +, -, *, / və s.

2.2 məntiqi əməliyyatlar: və, və ya, yox

2.3 müqayisə əməliyyatları: <, >, <=, =>, =, <>

3) Verilənlər – proqram tərəfindən emal olunan ifadələrdir. Verilənlərin 3 əsas tipi var: sabitlər (konstantalar), dəyişənlər və massivlər

3.1 sabitlər- proqramın əvvəlində verilir və proqramın icrası zamanı dəyişdirilə bilməz.

a) ədəd – 7,5; 12

b) məntiqi – bəli(doğru), xeyr(yalan)

c) simvollar – (bir simvolu özündə əks etdirir) “A”; “+”

d) sətir – (ixtiyari simvollardan istifadə edilir) “a0”; “kosmos”

3.2 dəyişənlər – proqramın əvvəlində verilir və proqramın gedişində dəyişdirilə bilər. Dəyişənlər tam, həqiqi, məntiqi, sətir və simvol tipli ola bilir.

3.3 massivlər – birölçülü massivlər vektor, ikiölçülü massivlər isə matris adlanır.

3.4 məntiqi əməliyyatlar – bir neçə şərtdən istifadə olunur. Bu şərtlərin bir neçəsi təsdiqlənir və bir neçəsi təsdiqlənmir.

3.5 sətir – bu tipli verilənlərə sətir sabitləri, sətir dəyişənləri ni aid etmək olar.

Alqoritmik dilin standart funksiyalar cədvəli

Alqoritmin növləri (2-ci hissə )

brendi — Fri, 01 Jul 2016 15:06:50 GMT

Alqoritmin 3 növü var.

1. Xətti alqoritm

2. Budaqlanan alqoritm

3. Dövri alqoritm

Xətti alqoritmdə bloklar ardıcıl şəkildə yerinə yetirilir.

Budaqlanan alqoritmlərdə şərt operatorundan istifadə olunur.

Dövri alqoritmlərdə şərt blokundan və sayğacdan istifadə olunur.

Alqoritm. Onun xassələri və blok sxemi ( 1 - hissə)

brendi — Tue, 28 Jun 2016 14:42:02 GMT

“Alqoritm” sözü ərəb riyaziyyatçısı Əl-Xarəzmin adı ilə bağlıdır. Əl-Xarəzm 800-cü ildə Qədim Şərqin ən böyük elm ocaqlarından biri olan Bağdadda doğulub. 847-ci ildə isə həmin şəhərdə vəfat edib. Əl-Xarəzm ilk dəfə hind mövqeli say sistemində sıfırdan istifadə edərək müxtəlif ədədlər üzərində 4 riyazi qaydanı formalaşdırır. Əvvəllər alqortim bu qayda ilə hesablanırdı. Ancaq vaxt keçdikcə alqortim anlayışı daha geniş şəkildə istifadə edilməyə başladı.

Alqoritm verilmiş məsələnin həll ardıcıllığıdır. Alqoritmin aşağıdakı xassələri var:

Xassə1-Diskretlik: Bu xassədə alqoritm bir proseduru yerinə yetirdikdən sonra digər prosedura keçə bilər.

Xassə2-Dəqiqlik: Alqoritmin yazılışında hər bir prosedur dəqiq göstərilməlidir ki, növbəti addımda hansı əmrin icra olunduğu bilinsin.

Xassə3-Aydın formalılıq: Alqoritm hər bir kəsin başa düşüləsi dildə yazılmalıdır.

Xassə4-Nəticəvilik: Alqoritmin sonunda nəticə əldə olunmalıdır.

x²+3x+2 kvadrat tənliyinin həll alqoritmi aşağıdakı kimidir.

Alqoritmin blok sxemi - qrafik şəkildə təsvir olunan bloklar bir-birilə oxlarla və ya keçid xətləri ilə birləşir. Hər bir blokun içində prosedurun həlli göstərilir.

Say sistemləri. Müxtəlif say sistemlərinə keçidlər ( 3-cü hissə )

brendi — Wed, 22 Jun 2016 10:25:34 GMT

2-lik, 8-lik və 16-lıq say sistemlərindən 10-luq say sisteminə keçid

Hesablama prosedurları say sistemlərində eyni qayda ilə hesablanır. İkilik say sistemində olan ədədin üstündəki nömrələnmə sıfırdan başlayaraq sağdan sola doğru yerinə yetirilir. Sonra mövqedə dayanan ədəd keçilən say sisteminin ədədinə vurulur. Üstündəki nömrə isə keçilən say sistemindəki ədədin qüvvəti kimi göstərilir.

İkilik say sistemindən 8-lik və 16-lıq say sistemlərinə keçid

Yuxarıdakı qrafikdən istifadə edərək keçidi yerinə yetirmək olar. 8 ikinin üstü 3 olduğundan sağdan sola başlayaraq ikilik say sistemindəki ədədləri dairələmək lazımdır. Sonda isə ədəd çatışmayan yerə isə 0 yazmaq lazımdır.

010 011 011

Bu kodları yuxarıdakı cədvələ uyğun tapmaq lazımdır. Birinci koda 8-lik say sistemində 2, ikinciyə 3, üçüncüyə də 3 uyğun gəlir. Beləliklə yekun cavab 100110112=2338

16 isə ikinin üstü 4 olduğundan dairədəki ədədlərin sayını 4-4 götürmək lazımdır.

0010 1111 0101

Bu kodları da eyni qayda ilə yuxarıdakı cədvələ uyğun tapmaq lazımdır. Nəticədə 10111101012=2F516 alınır.

Say sistemləri. Say sistemləri üzərində riyazi əməliyyatlar (2-hissə)

brendi — Mon, 20 Jun 2016 11:18:59 GMT

Say sistemlərində riyazi əməliyyatlar bütün say sistemləri üçün eyni qayda ilə yerinə yetirilir. Bu məqalədə ikilik, səkkizlik, onaltılıq say sistemləri üzərində toplama və çıxma əməliyyatlarına baxılacaq.

Toplama qaydası

İkilik say sistemi

Şəkildə üstündə nöqtə qoyulan dərəcələrə artım əlavə olunur. Bu say sistemində cavab 2-dən böyük olduğu halda özündən əvvəlki dərəcənin üzərinə 1 əlavə olunur.

Sıfır dərəcədə: 1+0=0

Birinci dərəcədə: 1+1=2. Alınmış artım 2 özündən əvvəlki dərəcəyə köçürülür. Birinci dərəcədə 2-2=0 qalır.

İkinci dərəcədə: 0+1+1=2 artım yenə özündən əvvəlki dərəcəyə ötürülür. Yerində 0 qalır.

Üçüncü dərəcədə: 1+1+1=0. Özündən əvvəlki dərəcəyə artımın 2-si ötürülür. Burada isə 1 qalır.

Bu qayda ilə yekunda 11101001 alınır.

Səkkizlik say sistemi

Bu say sistemində cavab 8-dən böyük olduğu halda özündən əvvəlki dərəcənin üzərinə 1 əlavə olunur.

Sıfır dərəcədə: 1+5=65 alınır.

Birinci dərəcədə: 6+3=9alınır. 8 artımı özündən əvvəlki dərəcəyə 1 kimi əlavə olunur. Burada isə 1 qalır.

İkinci dərəcədə: 2+4+1=7 alınır.

Üçüncü dərəcədə: 4+4=8 alınır. Yerində 0 yazılır və 1 artım kimi yenə özündən əvvəlki dərəcənin üzərinə əlavə edilir.

Dördüncü dərəcədə: 3-ün üzərinə 1 əlavə edilir. 3+1=4 alınır.

Onaltılıq say sistemi

Bu say sistemində cavab 16-dən böyük olduğu halda özündən əvvəlki dərəcənin üzərinə 1 əlavə olunur.

Sıfır dərəcədə: 1+4=5 alınır.

Birinci dərəcədə: 9+3=12 bu da 16-lıq say sistemində C hərfi kimi işarə edilir.

İkinci dərəcədə: 3+5=8 alınır.

Üçüncü dərəcədə: A+8=18 alınır. 16 artımı özündən əvvəlki dərəcəyə 1 kimi əlavə edilir. Yerində 2 qalır. 18-16=2

Çıxma qaydası

Çıxma əməliyyatları da toplama əməliyyatlarında olduğu kimi yerinə yetirilir.

İkilik say sistemi

Səkkizlik say sistemi

Say sistemləri. 10-luq say sistemindən 2-lik, 8-lik və 16-lıq say sistemlərinə keçid ( 1- hissə )

brendi — Sat, 18 Jun 2016 15:03:12 GMT

İnsanlar onluq say sistemində işləməyə öyrəniblər. Ancaq elektron hesablama maşınları (EHM) ikilik say sistemində işləyir. Həmçinin komputer texnologiyasında 10-luq və 2-lik say sistemləri ilə yanaşı, 8-lik və 16-lıq say sistemlərindən də istifadə olunur. Say sistemlərində istifadə olunan rəqəmlər və simvollar aşağıdakı cədvəldə göstərilib.

Onluq say sistemindən ikilik say sisteminə keçid

10-luq say sistemindəki ədədi 2-lik say sisteminə çevirmək üçün onu 2-yə bölmək lazımdır. Qalıqda 0 və ya 1 alınana qədər proseduru davam etdirmək lazımdır. Alınmış qalıqları aşağıdan yuxarıya ardıcıllıqla yazmaq lazımdır. Aşağıdakı misalda 11 ədədinin ikilik say sisteminə keçidi göstərilmişdir.

Onluq kəsrli say sistemindən ikilik say sisteminə keçid

Tam hissəsi yenə 2-yə bölmək lazımdır. Qalıqda 0 və ya 1 alınana qədər proseduru davam etdirmək lazımdır. Alınmış qalıqları aşağıdan yuxarıya ardıcıllıqla yazmaq lazımdır. Alınmış ədəd onluq kəsrin tam hissəsi olacaq.

Kəsr hissəsinin tapılması

Ədədin kəsr hissəsi 0,7-dir. Onu 2-yə vurmaq lazımdır. Alınmış ədəd 1,4-dür və onun kəsr hissəsi 0,4-dür. Onu 2-yə vurduqda 0,8 alınır. 0,8 özü kəsr ədəd olduğundan onu 2 yə vurmaq lazımdır. Bu qayda ilə altı addımda kəsr hissənin ikilik say sistemindəki 0,101100 təsviri alınır. Belə ki, 0,7-ni çevirmək sonsuz davam edir. 7 addıma 0,1011001 alınır ki, bu da 0,7 nin 2-lik say sistemində dəqiq təsviridir. Kəsr hissəsinin ikilik say sistemində təsviri vurmadan alınan ədədlərin tam hissələridir.

Onluq say sistemindən səkkizlik say sisteminə keçid - Onluq say sistemindən onaltılıq say sisteminə keçid

Səkkizlik və onaltılıq say sistemlərinə keçid eyni qayda ilə yerinə yetirilir. Adından da göründüyü kimi müvafiq olaraq onluq say sistemindəki ədədi 8-ə və 16-ya bölmək lazımdır. Birinci halda qalıq səkkizdən kiçik, ikinci halda onaltıdan kiçik olmalıdır.

Printer. Onun növləri və işləmə prinsipləri

brendi — Tue, 17 May 2016 16:51:29 GMT

Printer komputerdə olan informasiyanı kağıza çap etmək üçün istifadə olunan qurğudur. Printerlər işləmə prinsiplərinə görə, rənglərinin miqdarına görə, mürəkkəbinin tipinə görə və materialların çapına görə bir-birindən fərqlənirlər.

1. Matris printerlər – 1964-cü ildə yapon mütəxəssislər tərəfindən hazırlanıb. Printerin iş prinsipi kağızdakı təsvirdəki çap başlıqların köməyilə hazırlanır.

Bu başlıqlar iynələrdən təşkil olunub elektromaqnit hissəciklərin hərəkəti ilə baş verir. Başlıq sıra ardıcıllığı ilə kağızları götürür və iynələr rəngləyici lentin üzərindən kağızda təsvirin izlərini hazırlayır. Müxtəlif printerlərdə başlıqlar 9,12,14,18 və 24 iynələrdən təşkil olunur. İynələrin sayı nə qədər çox olarsa, təsvir bir o qədər dəqiq alınar. Matris printerləri artıq ofislərdə istifadə olunmur. Ancaq xüsusi sahələrdə hələ də istifadə olunur.

2. Şırnaqlı printerlərdə - təsvir nöqtələr vasitəsilə çap edilir. Bu printerdə iynəli başlıqlarda eyni vaxtda həmçinin maye rənglərdən də istifadə olunur. Çap edən başlıq rənglə doldurulmuş katricdən və ya qurğunun öz üzərində hazır ola bilər. Şırnaqlı printerdə istifadə olunan mürəkkəbin aşağıdakı növləri var:

A) Su tərkibli (əksər ofis qurğularında istifadə olunur).

B) Yağlı (istehsalatda markirovka kimi istifadə olunur).

C) Piqmentli (yüksək keyfiyyətli şəkilin alınmasında istifadə olunur).

D) Solventli (reklam, plakat və stendlərin hazırlanmasında istifadə olunur).

E) Termotransferli (geyimdə şəkil və ya loqo yerləşdirmək üçün istifadə olunur).

Şırnaqlı printerdə katricdən istifadə etdikdə rəngin quruması tez-tez baş verir.

Hal-hazırda isə şırnaqlı printerlərdə fasiləsiz mürəkkəb ötürən sistemdən istifadə olunur. Çap vaxti mürəkkəb avtomatik xüsusi borucuğa düşür. Fasiləsiz mürəkkəb ötürən sistemdən istifadə etmək katricdən istifadə etməkdən daha sərfəlidir.

3.Lazer printerlər – bu texnologiya 1938-ci ildə hazırlanıb. Bu texnologiya sürətlə işləməsi, yüksək keyfiyyətinə görə digərlərindən fərqlənir.

Tonerdə olan xüsusi qatışıq barabana süzülür və qeyd olunmuş nöqtələrin üzərinə yerləşməklə şəkilin təsviri alınır. Lazer printerlər 1 dəqiqəyə 10-20 səhifə çıxarmaq mümkündür.

4. Sublimasiyalı printerlər – poliqrafiya sahəsində geniş istifadə olunur. Bu printerlər yüksək rəng ötürücü səviyyəyə malikdirlər.

5. Barabanlı printerlər – bu printerlərdə çap etmə sürəti digərlərindən daha yüksəkdir.

Joomla sistemi. Onun üstün və çatışmayan cəhətləri

brendi — Sat, 07 May 2016 13:41:05 GMT

Joomla pulsuz web saytın hazırlanması üçün bir sistemdir. Bu sistemdə cari kodlar açıq şəkildə olduğundan proyekt hər gün inkişaf etməkdədir. Sistemin hal-hazırda bütün dünyada milyondan çox istifadəçisi var. “Joomla” sözünün afrika dilindən tərcüməsi “hər şey bir yerdə” mənasını verir. Joomla proyekti Mambo Foundation kompaniyası ilə uzun sürən danışıqlardan sonra 2005-ci ilin avqustunda istifadəyə verildi. Joomlanın bir çox versiyaları mövcuddur. Əgər istifadəçi ilkin web sayt hazırlamaq istəyirsə o zaman Joomla 3.0 versiyasından başlamalıdır.

Joomlanın müsbət cəhətləri aşağıdakılardır.

1. Joomlada saytın hazırlanmasına təxminən 10 dəqiqə vaxt sərf olunur.

2. Saytın hazırlanma prosesi isə çox sadədir. Bu istənilən istifadəçi üçün cox sadə prosedurdur.

3. Pulsuz olmasıdır.

Joomlanın çatışmayan mənfi cəhətləri isə aşağıdakılardır.

1. Təhlükəsizliyi çox aşağı səviyyədədir. Belə ki, hətta məktəbli oxuyub saytı problemsiz sındıra bilər.

2. Saytın daxili optimizasiyası mövcuddur. Buna görə də bir səhifənin rezerv 2-3 klonu olur.

3. Hansısa bir kiçik detalı saytda dəyişmək üçün istifadəçi çox vaxt sərf etməlidir.

Operativ yaddaş qurğusunun ( RAM - Random Access Memory ) xarakteristikaları

brendi — Sat, 30 Apr 2016 12:51:22 GMT

Operativ yaddaş cəld işləyən, enerjidən asılı olan yaddaş qurğusudur. Komputer qida blokundan ayrılan kimi bütün məlumatlar RAM-dan silinir. Operativ yaddaş prosessor tərəfindən emal olunan bütün məlumatları özündə saxlayır. Bütün qurğular operativ yaddaşla sistem şini vasitəsilə əlaqəyə girir. Operativ yaddaş qurğusunun struktur sxemi aşağıdakı kimidir.

Əksər hallarda operativ yaddaş qurğusunun zədələnməsi nəticəsində sistemdə səhvlər meydana gəlir və həmçinin bu proses digər qurğuların da stabil işləməsinə maneə olur. Operativ yaddaş qurğusu əlavə moduldur və onu sistemə əlavə etmək və dəyişdirmək mümkündür.

Əgər elektron qurğularda operativ yaddaş istifadə olunmasaydı onda bütün əməliyyatlar çox yavaş baş verərdi. O zaman hesablamalara da çox vaxt sərf olunardı.

Bir çox qurğularda isə dinamik yaddaşdan (Dynamic Random Access Memory) istifadə olunur. Bu qurğunun qiyməti aşağıdır. Amma SRAM (Static Random Access Memory) çox bahalı statik yaddaşdır. Bu qurğu prosessorun keş yaddaşında, videoçipdə və kontrollerlərdə istifadə olunur. Statik yaddaş dinamik yaddaşdan fərqli olaraq kristalda daha çox yer tutur.

Komputer və əməliyyat sistemlərinin yüksək inkişafı nəticəsində mütəxəssislər qurğunun böyük həcmini yüksək sürətindən üstün tutdular.

İlk dəfə DDR1 SDRAM –ların istehsalına 2002-ci ildə başlanıldı. Qurğunun nominal sürəti 100-400 MHs-dir. Elektrik enejisi 2,5 V və bankların sayı 4-dür.

2004-cü ildə DDR2 SDRAM-lər istehsala başladı. Onların nominal sürəti 400-800 MHs, elektrik enerjisi 1,8 V və daxili bankların sayı 4-dür.

2007-ci ildən etibarən isə DDR3 SDRAM operativ yaddaş qurğuları istehsala buraxıldı. Onun nominal sürəti 1066-2100 MHs-dir. Elektrik enerjisi 1,5 V və daxili bankların sayı 8-dir.

Hal-hazırda hələki sonuncu model olan DDR4 SDRAM operativ yaddaş qurğusunun sürəti 2133-3000 MHs-dir. Elektrik enerjisi 1,2 V və daxili bankların sayı 16-dır.

Ümumilikdə DDR SDRAM-ların ümumi görünüşünün struktur sxemi aşağıdakı kimidir.

BIOS

brendi — Fri, 11 Mar 2016 16:34:35 GMT

IBM tipli komputerlərdə x86 mikroarxitekturasında istifadə edilən BİOS (Basic İnput Output System – Giriş çıxış baza sistemi) kodu EEPROM (elektrik proqramlaşdırılan daimi yaddaş qurğusu) mikrosxemində istifadə olunur.

BİOS-un iş prinsipi aşağıdakılardır:

Qurğunun işləmə qabiliyyətinin yoxlanılması
Əməliyyat sisteminin yüklənilməsi
Qurğunun sazlanması

İBM PC komputeri işə düşən kimi x86 mikrosxemini dəstəkləyən prosessor BİOS kodunu daimi yaddaş qurğusundan oxuyur, onu operativ yaddaş qurğusuna yazır və BİOS kodunu idarə etməyə ötürür. Sonra isə BİOS kodu aşağıdakı funksiyaları yerinə yetirir:

Komputerin qurğularını yoxlayır
Daimi yaddaş qurğusunun təyinatını yoxlayır
Təyinatı qəbul edir
Yükləyici üçün yaddaş kodunu axtarır və yükləyir
Yükləyicini idarə etmək üçün ötürür

Bu ardıcıllıqla BİOS İBM PC komputeri üçün ilkin yükləməni təmin edir. Növbəti mərhələdə yükləyici ƏS-nin (əməliyyat sistemi) kodunu tapır, yaddaşa yükləyir. BİOS kodunun əsas hissəsi kontrollerlərin inisiallaşdırılması üçün mikroproqramlardan ibarətdir. Həmin kontrollerlər ana platada yerləşir.

Komputerin qida bloku işə düşən zaman prosessor BİOS kodunu EEPROM-dan oxuyur və BİOS kodunu yaddaşa yazır. Birinci mərhələdə BİOS kodu komputerin aparat təminatını ( POST – power on self test) yoxlayır. Aparat təminatı POST isə BİOS kodunun kontrollerlərinin ( ana platanın üstündə yürləşmiş) işləmə qabiliyyətini yoxlayır. Əgər POST-un icrası zamanı maneə baş verərsə bu maneə haqqında BİOS kodu informasiya verir. Əgər məlumatın monitorda göstərilməsi üçün imkan yoxdursa, o zaman BİOS kodu daxili səs kalonkasından siqnal verir.

BİOS menyusunu açmaq üçün komputer işə düşən zaman müvafiq düyməni basmaq lazımdır. Ən çox istifadə olunan klavişlər Del, F2, F10, Esc və F8-dir.

İntellektual idarəetmə sistemləri

brendi — Sun, 28 Feb 2016 08:29:44 GMT

Müasir dövrdə informatika sahəsində aparat və informasiyanın proqramla reallaşan emalı alqoritmləri xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.Buna misal olaraq,son on illik də geniş tətbiq sahəsi tapmış ,məhdud sayda mütəxəsislərə məlum olan neyron şəbəkələrini ,qeyri səlis məntiqi genetik alqoritmləri və bir sıra informasiya texnologiyalarını göstərmək olar.

İnformasiya sistemləri vastəsilə həll edilən obrazların klassifikasiyası,klasterləşdirmə (obrazları hər hansı əlamətə görə əvvəlcədən məlum olmayan siniflərə bölmə) , funksiyaların aproksimasiyası(eksprimental verilənlərə görə məlum olmayan qiymətləndirilməsi), proqnozlaşdırma optimallaşdırma, yaddaş idarəetmə (sistemlərin yeni vəziyyətə keçirilməsi və ya tələb olunan vəziyyətdə saxlanması ) və s məsələləri göstərmək olar. Bu məsələlərdən ən çətini və həll edilməsi zamanı qeyd edilən başqa məsələlərin də həll edilməsi lazım olan ,idarəetmə məsələsidir.Bununla əlaqədar olaraq müasir informasiya texnologiyalarından idarəetmə nəzəriyyəsində tətbiq edilməsini qısa da olsa aydınlaşdıraq.

İdarəetmə alqoritmi dedikdə - dəqiq birmənalı qayda, təlimat , göstəriş nəyi və necə etmək lazımdır ki , yaranmış İ vəziyyətində Z^* – verilmiş məqsədə necə nail olmaq başa düşülür. Başqa sözlə

I=(X_d, Y_d)

Mürəkkəb sistemlərin idarəedilməsində adətən ,aşağıdaı mərhələlərə fikir verilir:

1.     İdarəetmə məqsədinin (Z^*) formalaşdırılması.
2.     İdarəetmə obyektinin təyin edilməsi.
3.     İdarəetmə obyektinin riyazi modelinin təyin edilməsi (identifikasiya).
4.     İdarəetmənin sintezi (İ –idarəsi necə olmalıdır ki, Z^* –obyektin idarəetmə məqsədinə nail olma qərarını qəbul edib).
5.     İdarəetmənin reallaşdırılması (İdarəetmə alqoritminin reallaşdırılması)
6.     Korreksiya edilmə

Qeyd olunan mərhələlər paralel və ya bir neçəsi reallaşa bilərlər.

Ümumiyyətlə avtomatlaşdırma dərəcəsinə görə İnformasiya sistemləri avtomatik və avtomatlaşdırılmış olurlar. Avtomatik sistemlərin içində insan faktoru yoxdur.Əksinə olaraq avtomatlaşdırılmış sistemlərdə - operator insan iştirak edir. Qeyd olunan ənənəvi idarəetmə məsələlərin həllində keçmiş əsrin son on illiklərinə qədər tənzimləyicilərin qurulmasında ənənəvi üsullardan , yanaşmalardan istifadə edilirdi.Məlum olan çatışmamazlıqları aradan qaldırmaq və yüksək keyfiyyətli təzimləmə aparmaq məqsədilə son zamanlar yeni elmi istiqamətdən – intelektual sistemlərdən istifadə edilir. İntellektual İdarəetmə Sistemləri – bu "başa düşən” və İdarəetmə Obyektinə , xarici və daxili təkanlara , ətraf mühitə və iş şəraitinə nəzərən öyrətməyə imkanı olan idarə sistemidir. İntellektual sistemlərin əsas fərqi –biliklərin sistemli emalı mexanizminin olmasıdır. İntellektual sistemlərin ənənəvi sistemlərdən əsas arxitektur fərqi – öz funksiyalarını yerinə yetirmək üçün (reallaşdırmaq) Biliklərin qəbulu , saxlanması və emalı mexanizminin olmasıdır. İntellektual İdarəetmə Sistemlərinin yaradılmasında əsas iki prinsipdən :

Vəziyyətə görə idarəetmədən (xarici vəziyyət və ya hadisələrə görə idarəetmə).
Biliklərin emalında müasir informasiya texnologiyalarından istifadə olunur.

Bu idarə sistemini yaratmaq üçün bir sıra müasir informasiya texnologiyalarından istifadə olunur:

ekspert sistemləri
süni neyron şəbəkələri.
qeyri səlis məntiq.
genetik alqoritmlər və s;

Qeyd etmək lazımdır ki, intellektual İdarəetmə sistemləri yaratmaq üçün bu üsullar müasir idarəetmə nəzəriyyəsi ilə birləşməlidir. Bununla yanaşı intellektual texnologiyalar öz aralarında ən əvvəl intellektuallıq konsepsiyasının aydınlaşdırırlar.

insanın formalizasiya olunmuş bilikləri ilə (ekspert sistemləri, qeyri səlis məntiq) işləmə qabliyyəti;
insana məxsus olan öyrətmə və fikirləşmə (süni neyron şəbəkələri və genetik alqoritmlər) qabliyyəti;

Mühəndis kontekstində intellektual idarəetmə aşağıdakı xüsusiyyətlərə malik olmalıdır:

öyrətmə və arantasiya olunma qabliyyəti ;
axıcılıq (zərərlənmələrə və nasazlıqlara qarşı dayanıqlı );
yeni komponentlərin qoşulmasına imkanı
insan maşın interfeys istifadəçilərinə qarşı müsbət münasibət.

İntellektual idarəetmə sistemlərinin strukturasında yuxarıda qeyd olunan informasiya texnologiyalar əsasında biliiklərin sistemli emalını yerinə yetirən əlavə bloklar olmalıdır.

Proqramlaşdırma dillərinin inkişaf mərhələləri

brendi — Tue, 26 Jan 2016 17:51:37 GMT

İlk dəfə proqramlaşdırma anlayışı 1945-ci ildə hazırlanmış və Con Fon Neyman ideyası ilə işləyən komputerlərdə istifadə edilməyə başladı.

I mərhələ proqramlaşdırma dili maşın kodu hesab olunur. Maşın kodu xüsusi əmrlərdən təşkil olunur ki, prosessor həmin ardıcıllığı yerinə yetirə bilsin. Proqramist öz proqramını 2-lik kodda yazmalıdır ki, prosessor həmin proqramı başa düşsün və icra etsin. Maşın kodunda proqram yazmaq üçün mütləq həmin qurğunun texniki təminatını və işləmə prinsipini bilmək lazımdır. Hal-hazırda istifadə etdiyimiz komputerlərdə də maşın kodu silinməyib və bu əməliyyat aşağı səviyyədə yenə maşın kodu şəklində icra olunur.

II nəsil proqramlaşdırma dilinə Assembleri misal göstərmək olar. Assembler dilində də bütün proses ikilik kod şəklində yerinə yetirilir. Bu dildə istifadəçiyə təlimatlar aydın şəkildə təqdim olunur. Assembler dilində proqramın yazılması maşın kodunda proqramın yazılması ilə demək olar ki eynidir. Assembler dili və maşın kodu aşağı səviyyəli dillər hesab olunur.

III nəsil proqramlaşdırma dilləri isə yüksək səviyyəli dillər hesab olunur. Çünki bu dillərdə proqramist proqramı yazarkən, ona qurğunun işləmə prinsipi və xüsusiyyətlərini bilmək o qədər də vacib deyil. III nəsil proqramlaşdırma dillərinə aşağıdakıları misal göstərmək olar:

Fortran - proqramlaşdırma dili 1950-ci ildə riyazi hesablamalar üçün hazırlanmışdır.
Cobol - obyektyönümlü proqramlaşdırma dilidir. 1959-cu ildə biznes sahəsi üçün işlənib hazırlanmışdır.
Basic -1963-cü ildə hazırlanan bu dil mühəndislər üçün komputerdə müxtəlif simulyasiyaları yerinə yetirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur.
Pascal -1970-cı ildə proqramlaşdırmanın inkişaf etdirilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur.
C - proqramlaşdırma dili əməliyyat sisteminin yazılması üçün nəzərdə tutulmuşdur. Elə indiki dövrə qədər də məşhur proqramlaşdırma dillərindən biridir.
C++ - C dilinin obyektyönümlü versiyasıdır.
Java - C++ dilinin bazası əsasında hazırlanmış proqramlaşdırma dilidir.

Həmçinin Visual Basic, Delphi, Python, C# III nəsil proqramlaşdırma dillərinə aid edilir.

IV nəsil proqramlaşdırma dillərində istifadəçilərin öyrənməsi və proqramdan istifadəsi xeyli sadələşdirilib. IV nəsil proqramlaşdırma dillərinə SQL-i misal göstərmək olar.

IP telefonların əsas xarakteristikası

brendi — Sun, 17 Jan 2016 08:37:04 GMT

IP telefon – IP protokolu ilə telefon əlaqəsidir. Əlaqə kanalında siqnal rəqəmsal formada ötürülür. Ötürmə zamanı informasiya kənar təsirlərdən təmizlənir və şəbəkənin yüklənməsini aşağı salır. Hal-hazırda IP telefonların üstünlüyü aşağı qiymətli zəng xidməti, əlaqənin keyfiyyətli təminatı və təhlükəsizliyin yüksək səviyyədə olmasıdır.

IP telefonların prinsipində zəng vaxt səs siqnalı sıxılmış verilənlər paketinə çevrilir. Növbəti mərhələdə verilənlər paketinin sistem şəbəkəsində komutasiya paketlərinin ötürülməsi baş verir. İstafadəçiyə paket çatdırılanda dekodlaşdırılır və istifadəçi həmin səsi təbii səs siqnalı kimi eşidir. Adi telefondan fərli olaraq IP telefonlarda sıxılmış verilənlər paketi təyin olunmuş ünvan üzrə lokal şəbəkəyə daxil olur. Bu zaman isə yalnız IP ünvandan istifadə edilir.

IP telefonların əsas üstün cəhəti:

IP telefonlar səs paketinin sıxlaşdırma texnologiyasından istifadə edir və telefon xəttini tam formada istifadə edir.

Lokal şəbəkəyə zəng daxili server hesabına başa gəlir və bu zaman xarici ATS stansiyasından istifadə olunmur.

Firewall nədir?

brendi — Sun, 03 Jan 2016 18:09:01 GMT

Firewall ingilis dilindən tərcümədə "yanan divar" mənasını verir. Həmçinin Brandmauer də alman dilindən tərcümədə eyni mənanı verir.

Firewall-un iş prinsipini sadə yolla anlamaya çalışaq. Tutaq ki sizin komputeriniz sizin mənzilinizdir. Mənzilin təbii ki, qapısı və pəncərəsi var. belə ki, siz qapını və pəncərəni bağlı saxlayırsınız ki, tanımadığınız şəxslər sizə açıq qapıdan və ya açıq pəncərədən daxil ola bilməsinlər. Analoji olaraq bu sizi maraqlandırmalıdır ki, naməlum şəxslər sizin komputerinizə daxil olub sizin üçün vacib informasiyanı oradan silməsinlər.

Sizin qapınızın və pəncərənizin kilidi olur və siz özünüzü təhlükəsiz yerdə hiss edirsiniz. Əgər siz otaqdan çıxmaq və ya otağa kimisə çağırmaq istəyirsinizsə o zaman qapını açırsınız və həmin şəxsi içəri buraxırsınız.

Firewall-u komputerə yazdıqda siz onu elə rejimdə istifadə edə bilərsiniz ki, o internetdən ancaq sizə lazım olan proqramları ötürsün və ya onu qəbul etsin. Faktiki olaraq siz komputer və internet arasında süzgəcdən istifadə edirsiniz. Bu da sizə lazım olan məlumatları ötürür, digərlərini isə süzgəcdən keçirir. Statistikaya görə Firewall yüklənməyən komputer şəbəkədə maksimum iki dəqiqə virusa yoluxmamış qala bilər. Ən məşhur Firewall proqramlarına aşağıdakıları misal göstərmək olar:

1.Outpost Firewall Pro

2. Spyshelter Firewall

3. Comodo Firewall 2015

4. Windows Firewall Control

5. Rising Personal Firewall

6. Fort Knox Personal Firewall

7. GlassWire

Mikroprossessorun hazırlanması (2 - hissə)

brendi — Thu, 10 Sep 2015 07:35:50 GMT

Mikroprosessorlar – komputerin “beyni” adlanır. Mikroprosessor elektron kartında yerləşən mikroçipdən ibarətdir. Çipin kartda yerləşməsi çox çətin prosedurlardan olub, maksimum dəqiqlik tələb edir.

İlk komputer 1937-ci ildə hazırlanıb. O ancaq riyazi hesablamalar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Ümumi komputer isə “Eniak” 1946-cı ildə istifadəyə verildi. Bu komputer çox nəhəng idi və 20 soyuducunun sahəsi qədər yer tuturdu. 1950-ci ildə vakuum lampalar tranzistorlarla əvəz olundu. Bundan sonra isə tranzistorları da inteqral mikrosxemlər əvəz etdi. 1971-ci ildə mikroprosessor texnologiyasına keçid müasir fərdi komputerlərin istehsala başlamasına təkan verdi.

Mikroprosessorun hazırlanma texnologiyasının ilkin mərhələsində xüsusi keramik kvadrat hazırlanır ki, bu da “prosessorun altlığı” adlanır. Bura mikroçip bərkidilir. “Prosessorun altlığı”nın səthi flüs adlanır. Lehimləmə vaxtı mikroçipin yerindən tərpənməməsi üçün flüs qatı yapışqanlı olur. Bundan sonra isə xüsusi zavodlar mikroçipi lazımı sxemlərlə təchiz olunmuş halda alırlar və hər bir “prosessorun altlığı”na mikroçip yerləşdirilir. Bu əməliyyat infraqırmızı şüaların köməyilə maksimum dəqiqliklə yerinə yetirilir.

Sonrakı mərhələdə mikroçiplərdən bir nümunə götürülür və mikroskop altında çipin düzgün yerləşdirilməsi yoxlanılır. Növbəti addımda da mikroçip 360 dərəcə C-də xüsusi sobada lehimlənir. Tempraturun yüksək olması nəticəsində mikroçipdəki kiçik qalay hissəcikləri əriyir və subtratora yapışır. Sonra hər bir çipi aliminium qapaqla lehimləmək lazımdır. Bu qapağın 2 funksiyası var. Bunlar mikroçipi qorumağa və istinin mikroçipə təsir etməməsinə görədir. Manipulyator dərhal 4 qapağı götürür və onları çipə yerıəşdirir. Sonra məmulat təxminən 1 saatlıq 150 dərəcə C-yə qədər qızdırılmış sobaya göndərilir.

Daha sonrakı mərhələdə mikroprosessorun komputerin elektron kartı ilə əlaqə qurması üçün kontaktlar hazırlamaq lazımdır. Çoxəlaqəli olması üçün mikroçipə qalay hissəcikləri bərkidilir. Bu hissəciklər çox möhkəm və etibarlıdır. Proses yekunlaşdıqdan sonra mikroçip distillə olunmuş suda yuyulur və əlavə flüslər, zədələr təmizlənir.

Sonuncu mərhələdə mikroçipin keyfiyyət göstəricisi yoxlanılır. Daha sonra mikroçip 12 saatdan sonra 140 dərəcə C-yə qədər qızdırılmış sobaya yerləşdirilir. Bu prosesdən sonra artıq mikroprosessor tam hazır olur.

Mikroprosessorun hazırlanma texnologiyasını aşağıdakı videoda izləyə bilərsiniz.

Çipsetlər. Mikroprosessorun hazırlanması (1 - hissə)

brendi — Thu, 27 Aug 2015 07:26:19 GMT

Prosessorun istehsalında əvvəlcə kristallik silisium xüsusi hermetik sobada 1420 dərəcə C-yə qədər qızdırılır. Bu soba havadan təsirsiz qaz olan arqonu təmizləyir. Bunda sonra əridilmiş silisium xüsusi odadavamlı qabın içində (tiqledə) fırladılır. Hazırlanmış silisium kristalına ölçü və formasına görə karandaşı xatırladan metal batırılır və əks istiqamətdə hərəkət etdirilir. Bundan sonra əridilmiş silisium kristalı soyuducuda soyudulur. Hazırlanmış silisium məmulatının çəkisi təxminən 200 kq və diametri isə 200 mm-dir.

Silisium kristalı çox kövrək olur. Artıq silisium kristalını dəqiq ölçülərlə kəsmək olar. Həmçinin məmulatın molekulyar oriyentasiyası və təmizlik dərəcəsini yoxlamaq üçün kimyəvi və rentgenoloji analiz aparmaq lazımdır. Çəkisi 10 ton civarında olan lentvari mişarlar vasitəsilə silisium məmulatından qalınlığı 0,66 mm ölçüsündə halqalar kəsilir. Kəsilmə 99,99% dəqiqliklə yerinə yetirilir. Halqalar kəsildikdən sonra onların səthində mikroskopik zədələr olur. Bu zədələri təmizləmək üçün xüsusi cilalama aparatı vasitəsilə məmulatı hamarlamaq lazımdır. Cilalama aparatları adətən şüşədən, çuqundan, poladdan, latundan və misdən hazırlanır. Halqalar cilalama aparatına yerləşdirilir. Cilalama aparatının xüsusi almaz başlığı halqalara yüksək sürətlə toxunur və yarımkeçirici materialdan mikro zədələri təmizləyir. Cilalamadan sonra halqalar kifayət qədər hamar olmur, onların səthində spesifik təsvirlər olur. Ona görə də cilalamadan sonra təkrar kimyəvi reagentlər vasitəsilə halqalar hamarlanır. Bundan sonra artıq halqalar 100% hamarlanır və onların üstündə mikrosxemlər yerləşdirmək olar. Halqaların üzərinə milyonlarla tranzistorların yerləşməsi xüsusi şirkətlər tərəfindən həyata keçirilir. 1958-ci ildə ilk dəfə inteqral sxemi hazırlayan Ceku Hilb silisium halqada yalnız bir tranzistordan istifadə etdi. Hal-hazırda isə inteqral sxemlərin üzərində milyardlarla tranzistorlar yerləşdirilir və Mura qanununa əsasən hər 2 ildən bir onların həcmi iki dəfə artırılır.

Kiçik mikroskopik detallarla işləmək çipseti hazırlayan şirkətlər üçün böyük problemlər yaradır. Belə ki, tranzistorların qalınlığı 0,0001 mm-dir və havadan düşən kiçik toz dənəsi vasitəsilə mikroelement xarab ola bilər. Ona görə də mütəxəssislər çipsetin hazırlandığı yerdə xüsusi qoruyucu kostyumlar geyinirlər. Çipsetlərin hazırlandığı otaqda xüsusi 12 tonluq havatəmizləyici qurğulardan istifadə olunur. Bu qurğu vasitəsilə havada olan kiçik toz dənələri belə təmizlənir.

Çipsetlərin hazırlanmasında əsas mərhələ mürəkkəb sxemlərin sadələşdirilməsi və onların halqalar üzərində yerləşdirilməsidir ki, bu proses də “fotolitoqrafiya” adlanır.

Fotolitoqrafiya – planar texnologiyanın ən geniş yayılmış üsullarından biri olub təsvirin nazik plyonka materialda alınmasıdır ki, burada işıq dalğa uzunluğu vasitəsilə təyin olunur.

Çipsetin hazırlanma texnologiyasına aşağıdakı videoda baxa bilərsiniz.

Periferik qurğular

brendi — Fri, 30 Jan 2015 20:21:41 GMT

Periferik qurğular komputerə qoşulan və onun funksional imkanlarını artıran əlavə qurğulara deyilir. Periferik qurğular komputerə xaricdən xüsusi kabel vasitəsilə və ya simsiz şəbəkə ilə qoşula bilir. Periferik qurğular aşağıdakı növlərə bölünür:

İnformasiyanın daxil edilməsi üçün qurğular (giriş qurğuları)
İnformasiyanın xaric edilməsi üçün qurğular (çıxış qurğuları)
İnformasiyanın saxlanılması üçün qurğular
Multimediya qurğuları
İnformasiyanın ötürülməsi üçün qurğular

İnformasiyanın daxil edilməsi üçün qurğular (giriş qurğuları)

Giriş qurğularına standart klaviaturanı, mausu misal göstərmək olar. Bu qurğular vasitəsilə istifadəçi informasiyanı komputerə ötürür. Trekbolun ortasındakı kürəni fırlatdıqda kursor ekranda hərəkət edir. Planşetdə istifadəçi pero vasitəsilə ekranda obyektləri seçə bilir. Skaner kağızdan məlumatı rəqəmsal formaya çevirir və komputerə ötürür. Həmçinin rəqəmsal videokamera və fotoaparat vasitəsilə statik görüntünü elektron formaya çevirib komputerə ötürmək mümkündür.

Soldan sağa: klaviatura, maus, trekbol, planşet, skaner, rəqəmli fotoaparat

İnformasiyanın xaric edilməsi üçün qurğular (çıxış qurğuları)

Çıxış qurğuları istifadəçiyə məlumatı komputerdən sərbəst formada əks etdirməyə imkan verir. Belə qurğulardan monitor və proyektor slaydların, filmlərin nümayişində istifadə olunur. Məlumatı sərt daşıyıcıda (kağızda və s.) əks etdirmək üçün printer və plotterdən istifadə olunur.

Soldan sağa: monitor, proyektor, printer, plotter

İnformasiyanın saxlanılması üçün qurğular

Komputerdə olan məlumatı xüsusi periferik qurğularda saxlamaq mümkündür. Bu qurğular informasiya daşıyıcısı adlanır. Bunlara flaş yaddaşı, mikro kartı və xarici sərt diskləri misal göstərmək olar.

Soldan sağa: flaş yaddaş, xarici sərt disk, mikro kart

Multimediya qurğuları

Multimediya qurğularına audio və videoinformasiyanı giriş və çıxış qurğuları ilə əlaqələndirən periferik qurğular aid edilir. Səs kartı akustik sistemdə səsin girişi və çıxışı üçün istifadə olunur. Videoinformasiyanın girişi və çıxışı üçün qeyri-xətti montaj platasından istifadə olunur.

Soldan sağa: spiker, qeyri-xətti montaj platası, qulaqcıq, səs kartı

İnformasiyanın ötürülməsi üçün qurğular

Bu periferik qurğular ən az iki komputer arasında informasiya mübadiləsini həyata keçirir. Modem telefon xəttindən gələn analoq siqnalı rəqəmsal siqnala çevirib komputerə ötürür. Şəbəkə kartı vasitəsilə məlumatı elektrik, optik və radiokanallar vasitəsilə qısa zaman kəsiyində ötürmək mümkündür.

Soldan sağa: şəbəkə kartı, modem

Blu-ray texnologiyası

brendi — Wed, 21 Jan 2015 08:12:33 GMT

Hitachi, LG, Matsushita (Panasonic), Pioneer, Philips, Samsung, Sharp, Sony və Thomson kompaniyalarına yeni nəsil rəqəmli videodisklər hazırlamaq tapşırılmışdır. Bu kompaniyaların çoxu bizə məlum olan DVD disklərin hazırlanmasında böyük əmək sərf etdilər. Bəziləri isə bu disklərin təkmilləşdirilməsi baxımından yeni ideyalar axtarışında idi.

Adi CD-ROM-un hazırlanmasında 780 nanometr uzunluğa malik dalğalar adi lazer şüası ilə yazılırdı və diskin həcmi təxminən 700 meqabayt idi. DVD texnologiyasında isə daha kiçik 650 və ya 635 nanometr dalğa uzunluğuna malik lazerdən istifadə olunmağa başladı və diskin həcmi 4,7 qeqabayta çatdırıldı.

Komputer texnologiyasında son illər blu-ray yeni nəsil optik disklər geniş istifadə olunmağa başladı. Blu-ray sözünün mənası (ingiliscə blue ray – göy şüa) deməkdir.

Bu disklərdə digər disklərdən fərqli olaraq 405 nanometr dalğa uzunluğuna malik göy lazerdən istifadə olunmağa başladı. Bu kiçilmə DVD disklərdən fərqli olaraq blu-ray disklərdə halqaların sıxlığını 0,32 mikrona qədər endirə bildi. Mühafizə qatının qalınlığının kiçilməsi bu disklərin keyfiyyətli formada oxuma və yazma prosedurlarını yerinə yetirməyə şərait yaratdı. Bu disklərdə verilənlərin ötürülməsi 36 meqabit\san və disklərin həcmi təxminən 27 qeqabaytdır. Blu -ray disklərdə diametr 120 mm və qalınlıq 1,2 mm-ə yaxındır.

Blu-ray disklərə CD və DVD playerlərdə baxmaq olmur ona görə ki, diskin oxunması üçün göy-bənövşəyi lazerdən istifadə olunur. Bu texnologiya daha dəqiq təsvirdən və səsdən istifadə etməyə imkan verir.

Linux-un distributivləri və onların loqoları

brendi — Tue, 04 Mar 2014 17:46:40 GMT

Linux proqramı özü nüvədə yerləşir və bütün əlavələr nüvə ilə birlikdə distributivlər adlanır. Distributivlərə Linux-un standart proqramları, həmçinin hər bir distributivə xas olan spesifik komponentlər aiddir.

Alt Linux- bu distributiv rus proqramistləri tərəfindən hazırlanıb. Əvvəlcə distributivin əsas hissəsi Mandrake Linux idi. Bundan sonra isə distributiv bir neçə versiyada buraxıldı. Bunlara Compact (Linux ilə maraqlananlar üçün), Junior (təcrübəli istifadəçilər üçün) və Master (sistem administratoru və professionallar üçün) versiyaları buraxıldı.

Debian Linux-Linux-un birinci distributivlərindən biridir. Bu distributivin digərlərindən fərqi bu əməliyyet sisteminin bütün proqramistlər tərəfindən internetdə açıq şəkildə emal olunmasıdır. Əgər distributivdə kifayət qədər dəyişiklik olubsa o zaman versiya "donur” və öz-özünü testləşdirməyə başlayır. Proses tapılmış səhvləri düzəldir və lazım olduqda yenidən bərpa edir. Distributivin üstün cəhətlərindən biri onun bütün komponentlərinin pulsuz olmasıdır.

Fedora-Fedora distributivi Red Hat Linux distributivinin əsasında yığılıb. Fedora özündə pulsuz və sərbəst proqram paketlərini birləşdirir.

Gento Linux- Gento Linux distributivini başqa platformaya köçürmək olar. Distributivin əsas xüsusiyyəti alətlər panelinin və utilitlərin cari kodda yığılmasıdır. Gento Linux distributivi əsasında bir çox distributivlər hazırlanıb. Hətta onlardan eləsi distributivlər var ki, USB portuna qoşulan informasiya daşıyıcısından birbaşa komputerə yüklənilir.

Knoppix-Knoppix əməliyyet sistemi adi CD və DVD diskindən yüklənilir. Ancaq elə versiyalar var ki, birbaşa sərt diskə yüklənilir. Bu distributiv Debian əməliyyat sisteminin əsasında yığılıb, özündə pullu və pulsuz proqram təminatını birləşdirir. Distributivin müsbət cəhəti sistemdə çox az yaddaş tutumu tələb etməsidir.

Mandriva Linux-Bu distributiv fransız firması Mandriva tərəfindən işlənib hazırlanıb. Əvvəlcə kompaniya Mandrakesoft adlanırdı. Sonralar isə Conectiva və Lycoris kompaniyasının səhmlərini aldıqdan sonra kompaniyanın adı dəyişdi. Distributiv sadə idarəetmə panelinə malikdir.

Suse Linux- Keyfiyyətli alman distributividir. Çox sadə formalı yüklənmə proqramına aiddir. Suse Linux XFree86 qrafik redaktorunu dəstəkləyir. Bu qrafik redaktorun sayəsində Windows əməliyyat sistemində işləyən istifadəçilər üçün bu distributivdə işləmək rahat olur.

Fərdi komputerlərin formatlanması. Windows XP SP3 əməliyyat sisteminin yazılma ardıcıllığı

brendi — Tue, 25 Feb 2014 19:35:49 GMT

Komputeri formatlamaq o vaxt lazımdır ki, artıq sistemdə çoxlu səhvlər olur və sistem yavaş-yavaş işləyir. Əvvəlcə Windows XP SP3 diskini diskavoda qoymaq lazımdır. Sonra komputerə "Restart" ("Перезагрузка") vermək lazımdır. Həmin anda komputerdə BİOS (Basic İnput Output System) rejiminə keçmək lazımdır. 5 saniyə ərzində ya F2 və Delete düymələrini eyni anda basmaq lazımdır. Çünki bu klavişlərdən biri fərdi komputerlərin BİOS sisteminə giriş funksiyasını yerinə yetirir. Əgər 5 saniyə ərzində gecikmə olub bu klavişlərdən heç biri basılmazsa onda operativ yaddaş qurğusu ƏS-mini sərt diskə enidən yükləyəcək.

Açılmış BİOS menyusundan BOOT əmrini seçmək lazımdır. Menyunu seçmək üçün klaviaturada ox işarələrindən istifadə olunur. BOOT menyusunu seçib ENTER düyməsini basmaq lazımdır.

BOOT menyusuna daxil olub 1 st Boot Device alt menyusunun üzərində ENTER düyməsini basmaq lazımdır.

Açılmış kiçik pəncərədən CDROM yazılmış başlığı seçib ENTER düyməsini basmaq lazımdır. Bu başlığı ona görə qeyd etmək lazımdır ki, sistem əməliyyat sistemini diskdən oxusun.

Nəticədə aşağıdakı kimi pəncərə görünəcək.

Sonra bu dəyişiklikləri yadda saxlamaq üçün EXİT menyusuna daxil olub Exit&Save Changes bəndinin üzərində Enter düyməsini basıb, açılmış pəncərədə OK bəndini seçmək lazımdır.

Bundan sonra Klaviaruradan hər hansı klavişi basmaq lazımdır.

Windows əməliyyat sisteminin yazılmasına start verilir.

Aşağıdakı şəkildə yeni hard diskə sistemi yazmaq lazımdır. Bunun üçün hard diski 2 virtual diskə bölmək lazımdır. Bunun üçün неразмеченная область bəndinin üstündə "C" klavişini basmaq lazımdır.

Sonra açılmış pəncərədə diskin tutumunu göstərmək lazımdır. Bunu artıq hər bir istifadəçi hard diskinin tutumuna uyğun olaraq bölə bilər. Şəkildəki hard diskin tutumu 476145 mb-dır.

Bu rəqəmi silib ( Backspace düyməsi ilə) göstərilən rəqəmdən kiçik rəqəmi yazıb ENTER düyməsini basmaq lazımdır. Nəticədə aşağıdakı kimi ekrana pəncərə çıxacaq.

Əgər sizin komputerinizə artıq əməliyyat sistemi yazılıbsa o zaman açılmış pəncərədə sistem faylı olan C diskinin üzərində kursoru vurmaq lazımdır. D diskinin adını komputeri format etməmişdən qabaq dəyişmək məqsədəuyğundur. Çünki format zamanı disklərin yeri dəyişə bilər. Həmişə C diskinin qabağında Oblastın üzərində əvvəlcə "D" klavişini ENTER düyməsini sonra "L" klavişini sonra "C" klavişini ENTER və daha sonra yenə də ENTER düyməsini basmaq lazımdır.

Bundan sonra aşağıdakı şəkildə göstərilmiş bəndi qeyd edib ENTER düyməsini basmaq lazımdır.

Windows əməliyyat sisteminin yazılmasına start verilir.

Sonra dil panelini seçmək lazımdır. Bunun üçün açılmış pəncərədə Настроить düyməsini seçib ENG dilini seçmək lazımdır.

Daha sonra açılmış pəncərədə boş xanalara istənilən hərfi və ya adı yazıb Далее düyməsini basmaq lazımdır.

Açılmış pəncərədən saat qurşaqları bölməsindən Bakını seçib Далее düyməsini basmaq lazımdır.

Sonra ardıcıl olaraq açılmış pəncərələrdə şəkildə göstərilən bəndləri seçib kursorun üstündə dayandığı düymələri seçmək lazımdır.

Nəticədə ekrana salamlaşma sözü gəlir və Windows əməliyyat sisteminin yazılması başa çatdı.

İşçi stol (Desktop) aşağıdakı kimi görünəcək.

Drayverləri komputerə yazmaq üçün əvvəlcə yoxlamaq lazımdır ki, konkret hansı drayverlər əməliyyat sistemi tərəfindən yüklənməyib. Bunun üçün mausun sağ düyməsini Мой компьютер qovluğunun üstündə basıb, açılmış pəncərədən Свойства bəndini seçmək lazımdır.

Açılmış pəncərədən Оборудование və Диспетчер устройств düyməsini sıxmaq lazımdır. Açılmış pəncərədə sarı rəngli sual işarəsi o deməkdir ki, həmin qurğunun drayveri yazılmayıb. Ona görə də həmin qurğunun üstündə mausun sağ düyməsini sıxıb, Свойства və Сведение bəndini seçmək lazımdır. Коды оборудование pəncərəsində qurğunun İD nömrəsi ekrana çıxacaq.

Həmin İD nömrəyə görə axtarış sistemindən istifadə edib drayveri tapıb və yükləmək olar.